Những kiến thức không thể bỏ qua về sốt xuất huyết

0

Sốt xuất huyết là bệnh đặc biệt phổ biến tại các nước nhiệt đới. Ở Việt Nam mùa mưa năm nào bệnh cũng đều có nguy cơ bùng phát thành dịch. Bệnh xảy ra không chỉ ở trẻ em mà cả người lớn, vì vậy mỗi người cần phải tự trang bị cho mình kiến thức về căn bệnh này.

 

Sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền thông qua muỗi vằn khi chúng hút máu từ người bệnh và đốt tiếp người lành. Bệnh  gây trở ngại cho khả năng tự nhiên của máu – đông máu. Các bệnh này cũng có thể thiệt hại thành của các mạch máu nhỏ, làm cho chúng bị rò rỉ. Việc chảy máu nội bộ mà kết quả có thể là từ tương đối nhỏ để đe dọa tính mạng.

Những kiến thức không thể bỏ qua về sốt xuất huyết muỗi đốt

Virus Dengue là virus có nhân ARN, thuộc nhóm Flavivirus, có bốn típ huyết thanh (D1, D2, D3, D4). Trong thời gian bị sốt, virus Dengue tồn tại ở trong máu bệnh nhân. Có thể tìm thấy kháng nguyên virus Dengue ở tuyến ức, đại thực bào, phổi, tế bào Kuffer ở gan, lách, tế bào monocyt ở máu ngoại biên.

Sốt xuất hiện bao gồm một số bệnh như bệnh ban giác, ebola, lassa, marburg hay sốt vàng da. (1)

 

Nguyên nhân gây bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết chủ yếu do virus dengue từ cơ thể nhiều loại động vật và côn trùng mà phổ biến nhất là muỗi, bọ ve, động vật gặm nhấm hoặc dơi. Mỗi loại thường chỉ sống trong một khu vực địa lý cụ thể, do đó mỗi bệnh đặc biệt thường chỉ xảy ra nơi mà vi-rút của vùng đó đang phổ biến. Từ một người bi bệnh ban đầu, thông qua quá trình tiếp xúc với máu hay tinh dịch của bệnh nhân mà những người khác có thể bị sốt xuất huyết.

Tại Việt Nam, muỗi Asges aegypti hay còn gọi là muỗi vằn là nguyên nhân chủ yếu lây truyền căn bệnh này. Quá trình lây bệnh  sốt xuất hiện được bắt đầu khì muỗi cái Aedes hút máu bệnh nhân sốt xuất huyết hoặc đang mang virus Dengue trong người rồi ủ bệnh trong cơ thể từ 8-11 ngày và đi hút máu những người lành khác. Chu trình này cứ lặp lại theo còng tuần hoàn và rồi bùng phát thành dịch. Vòng đời của muỗi kéo dài từ 5-6 tháng và nguy hiểm ở chỗ chúng có khả năng truyền bệnh trong suốt thời gian chúng tồn tại.

Những kiến thức không thể bỏ qua về sốt xuất huyết chu trình gây bệnh

Muỗi Aedes aegypti có đặc điểm là mình đen, nhỏ, chân và thân có những đốm trắng nếu nhìn bằng mắt thường. Loại muỗi này thích sống ở những nơi tối tăm, ẩm thấp và trong các đồ dùng chứa nước. Khả năng bị muỗi Aedes cắn cao nhất là vào sáng sớm hoặc chiều tối. (2)

Bên cạnh đó thì việc đi du lịch hay công tác đến vùng dịch cũng có khả năng nhiễm bệnh cao. Thêm một số yếu tố khác có thể làm tăng nguy cơ nhiễm sốt xuất huyết như:

  • Làm việc với các bệnh nhân.
  • Giết mổ động vật bị nhiễm bệnh.
  • Chia sẻ để sử dụng kim tiêm thuốc vào tĩnh mạch.
  • Có quan hệ tình dục không được bảo vệ.
  • Làm việc ngoài trời hay trong các tòa nhà chuột bị nhiễm.

 

Triệu chứng của sốt xuất huyết

Nếu ở những thời điểm bình thường trong năm, rất khó nhận ra hay nghĩ đến sốt xuất huyết nếu bệnh mới chỉ khởi phát vì những dấu hiệu ban đầu và các triệu chứng sốt cao 39 – 40 độ , đau cơ, nhức đầu và mệt mỏi cùng cực là phổ biến đến nhiều bệnh khác ( như viêm họng, thủy đậu…).  Nếu đang trong mùa mưa, thời điểm dịch bùng phát hoặc vừa có chuyến đi từ vùng dịch về thì hãy nghĩ ngay đến sốt xuất huyết nêu có những triệu chứng trên.

Những kiến thức không thể bỏ qua về sốt xuất huyết triệu chứng

Sốt xuất huyết thường  tiến triển qua 3 giai đoạn chính đó là:

  • Giai đoạn khởi phát: sốt cao, mệt mỏi, chóng mặt, đau các bắp thịt, cảm thấy không còn sức. Thời điểm này bệnh nhân có thể tự điều trị ở nhà nhưng nếu để sang đến ngày thứ 3, thứ 4 mà vẫn còn sốt thì khả năng bệnh trở năng rất nhanh.
  • Giai đoạn xuất huyết (chảy máu) thường được bộc lộ ở nhiều dạng như: Trên da xuất hiện những vết chấm đỏ hay vết bầm. Có hiện tượng chảy máu cam, chảy máu chân răng, chảy máu nướu răng. Nôn mửa hoặc đi vệ sinh ra máu tươi hoặc máu cá lợn cợn.
  • Giai đoạn sốc: Đây là lúc bệnh đã chuyển nặng thường rơi vào ngày thứ 3 – 6 của bệnh. Đặc biệt, lúc trẻ em đang hết sốt cao chuyển sang dấu hiệu xuất huyết rõ ràng. Dấu hiệu của sốc sẽ bao gồm: mệt mỏi, li bì hoặc vật vã. Chân tay lạnh.(3)

 

Tùy tình trạng từng người mà có thể phải nhập viện hoặc không. Tuy nhiên nếu có các triệu chứng tăng nặng sau thì người bệnh sốt xuất huyết cần được nhập viện điều trị ngay:

– Cơ thể bồn chồn hoặc kích thích, vật vã, li bì…

– Tình trạng nôn tăng.

– Đau bụng, tăng cảm giác đau ở các phần trên cơ thể (nhức hốc mắt, đau nhức cơ thể).

– Tiểu ít đi.- Xuất huyết bất kì chỗ nào: chảy máu chân răng, máu cam, đi tiểu, đại tiện…

Khi đến bệnh viện, bệnh nhân sẽ được kiểm tra các dấu hiệu khác như có tụt huyết áp không, kích thước gan như thế nào, có biểu hiện tràn dịch hay giảm tiểu cầu không để có thể có những phác đồ điều tri phù hợp.

 

Các biến chứng có thể gặp phải

Sốt xuất huyết là bệnh rất phổ biến. Năm nào Bộ Y tế và các sở ban ngành cũng đều có những khuyến cáo để đề phòng dịch bệnh nhưng số lượng người mắc sốt xuất huyết năm nào cũng rất lớn. Các biến chứng của sốt xuất huyết đã ngày càng ở mức báo động và nhiều người không thể ngờ đến. Đó có thể là:

  • Xuất huyết màng phổi, tràn dịch màng phổi, máu đọng trong thận – những biến chứng nguy hiểm có theer đe dọa tính mạng bệnh nhân.
  • Cắt chân: đã có trường hợp virus Dengue tấn công bàn chân và có dấu hiệu lan nhanh, nhiễm trùn nặng khiến các bác sĩ phải cắt chân của bệnh nhân để bảo toàn tính mạng.

Những kiến thức không thể bỏ qua về sốt xuất huyết biến chứng

  • Thoát huyết tương –  hiện tượng huyết tương bị thoát qua thành mạch, kéo theo nước dẫn đến mất một lượng nước lớn trong tuần hoàn gây trụy mạch. Biến chứng hàng đầu dẫn đến tử vong.
  • Sốt xuất huyết ở người mẹ mang thai thì người mẹ thì rất có thể bị chảy máu khó cầm, tiền sản giật, làm tổn thương đến chức năng gan, thận, chảy máu kéo dài khi chuyển dạ hoặc gây suy thai hoặc đẻ non, thai chết lưu.
  • Rối loạn nguyên tố đông máu như: Chảy máu cam dữ dội, rong kinh, chỗ chích bị bầm tím, xuất huyết đường tiêu hóa, xuất huyết nội tạng… (4)

 

Điều trị sốt xuất huyết thế nào cho đúng?

Tong quá trình điều  trị sốt xuất huyết, nếu bệnh mới ở giai đoạn đầu thì trước hết cần điều trị triệu chứng

  • Khi sốt thì cho người bệnh uống thuốc hạ nhiệt, nới lỏng quần áo và lau mát bằng nước ấm. Không được dùng thuốc bừa bãi và quá liều.
  • Không nên vì nóng lòng hạ sốt cho người bệnh mà uống thuốc bừa bãi bở nếu sử dụng  quá liều liên tục sẽ dẫn đến tổn thương gan, kể cả thuốc hạ sốt nhét hậu môn đối với trẻ em. Tuyệt đối không dùng thuốc aspirin và ibuprofen, vì 2 loại thuốc này sẽ làm cho tình trạng chảy máu trầm trọng hơn, có thể xuất huyết dạ dày dữ dội, nguy hiểm đến tính mạng. Chỉ nên dùng thuốc hạ sốt có thành phần paracetamol, tổng liều không quá 60 mg/kg cân nặng trong 24 giờ. Tuy nhiên vì người không có kiến thức y khoa sẽ không thể biết được loại nào chứa thành phần gì và liều lượng bao nhiêu nên tốt nhất là tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ.
  • Bù dịch sớm bằng đường uống: Khuyến khích người bệnh uống nhiều nước oresol hoặc nước sôi để nguội, nước trái cây (nước dừa, cam, chanh, …) hoặc nước cháo loãng với muối.
  • Khi bệnh trở nặng bệnh nhân cần được nhập viện để điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
  • Tuyệt đối không tự ý truyền dịch cho bệnh nhân tại nhà bởi quá trình này ẩn chứa nhiều nguy cơ gây sốc, phù nề , suy hô hấp dẫn đến tử vong nên cần được sự theo dõi sát sao của bác sĩ, y tá và các nhân viên y tế.
  • Khi đã được xác định là sốt xuất huyết cần tiến hành làm xét nghiệm công thức máu để xác định mức độ nghiêm trọng của bệnh mà có những cách điều trị phù hợp. (5)

 

Các cách phòng chống sốt xuất huyết hiệu quả

Sốt xuất hiện hiện chưa có thuốc đặc trị, hơn nữa bệnh không có khả năng miễn dịch nên không có vắc xin. Trung bình 1 người bị sốt xuất huyết 4 lần trong đời. Vì thế kể cả khi đã từng mắc bệnh thì vẫn có khả năng bị lại nên không bao giờ được chủ quan với bệnh này.

Những kiến thức không thể bỏ qua về sốt xuất huyết phòng tránh

Các biện pháp phòng tránh sốt xuất huyết có thể kể đến như:

  • Mặc quần áo dài tay, bôi kem chống muỗi cả ngày lẫn đêm.
  • Ngủ trong mùng (màn) cả ban ngày và ban đêm.
  • Nếu có cắm hoa thì thay nước trong bình hàng ngày.
  • Phun thuốc diệt muỗi hoặc đốt nhang, dầu hôi hay các biện pháp để đuổi muỗi.
  • Phát quang bụi rậm, những nơi ẩm thấp để tránh muỗi sinh sôi và phát triển. Dọn dẹp các dụng cụ chứa nước trong nhà, không có loăng quăng thì không có sốt xuất huyết.

 

Bị sốt xuất huyết nên ăn gì để nhanh khỏi?

Người bị sốt xuất huyết cơ bản là không phải kiêng gì nhiều ngoài các đồ ăn dầu mỡ và cay nóng do bệnh thường ảnh hưởng đến dạ dày. Vì thế các đồ ăn này không những không tốt cho quá trình hồi phục của bệnh mà còn khiến bệnh thêm trầm trọng

Chế độ dinh dưỡng lý tưởng cho người bị sốt xuất huyết gồm những món sau:

  • Cháo ngũ cốc: vừa dễ nuốt, dễ tiêu hóa lại giàu dinh dưỡng.
  • Súp: được coi là một trong những thức ăn tốt nhất để điều trị và làm dịu các triệu chứng của bệnh sốt xuất huyết. Súp ít gia vị và vì thế rất tốt cho sự tiêu hóa.
  • Cam: trong cam chứa nhiều vitamin C, chất chống oxy hóa, hàm lượng chất xơ cao giúp điều trị chứng khó tiêu. Cam rất tốt cho người ốm, không riêng gì sốt xuất huyết.
  • Đu đủ: loại quả này thậm chí còn được coi là một loại thuốc. Các nghiên cứu cho thấy hạt đu đủ độc hại đối với muỗi Aedes – muỗi gây bệnh sốt xuất huyết. Các nghiên cứu khác kết luận rằng đu đủ giúp cơ thể sản sinh tiểu cầu nhanh hơn ở bệnh nhân sốt xuất huyết. Nghiền nát vài lá đu đủ, nấu nước uống mỗi ngày hai lần để chống sốt xuất huyết.
  • Trà thảo mộc: các loại thảo mộc như thảo quả, bạc hà hay gừng đều có tác dụng tốt trong việc giảm sốt
  • Nước dừa: không chỉ là nguồn nước tự nhiên có khả năng bổ sung lượng chất lỏng trong cơ thể, nước dừa còn bổ sung lượng nước và điện giải đã mất khi bị sốt.

Những kiến thức không thể bỏ qua về sốt xuất huyết uống nước dừa

  • Nước ép rau: nếu cảm thấy chán ăn, hãy ép cà rốt, dưa chuột hoặc các loại rau lá khác thành nước uống nhằm bổ sung vitamin và khoáng chất cần thiết giúp tăng cường khả năng miễn dịch và giảm đau cho bệnh nhân.
  • Nước trái cây: bổ sung vitamin C chống oxy hóa, kích hoạt cơ thể sản xuất collagen và tăng cường hệ thống miễn dịch. Trái cây như cam, dứa, dâu tây, ổi và kiwi tăng sản xuất lympho bào, chống nhiễm virus. Bệnh nhân sốt xuất huyết cần phải uống nhiều nước trái cây.
  • Lá neem: (cây thường xanh Ấn Độ) hay còn gọi là cây nim. Các chiết xuất từ dung dịch lá neem có thể ức chế virus dengue, kháng virus nên có tác dụng điều trị bệnh sốt xuất huyết hiệu quả. (6)

 

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.