Những kiến thức cần biết về bệnh sởi

0

Sởi là căn bệnh rất phổ biến và hầu như tất cả mọi người đều đã và sẽ có khả năng bị sởi. Hàng năm có khoảng 100 triệu người mắc bệnh và 6 triệu cái chết do sởi gây ra. Sởi lây truyền rất dễ dàng qua đường hô hấp. Vì thế phổ cập kiến thức về căn bệnh này và cách chữa trị cũng như phòng bệnh là việc cần phải làm.

 

Cơ chế gây bệnh và phương thức lây nhiễm sởi

Bệnh do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridea, có cấu trúc hình cầu, đường kính 100-250nm gây ra bằng cách xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp. Tại đây các virus nhân lên ở tế bào biểu mô của đường hô hấp và ở các hạch bạch huyết lân cận, sau đó thâm nhập vào máu. Lại tiếp tục quá trình tăng sinh và xâm nhập vào tế bào bạch cầu gây tổn thương viêm long đường hô hấp trên. Sau khi làm tổn thương đường hô hấp cùng với suy giảm hệ miễn dịch dẫn đến nguy cơ nhiễm khuẩn xảy ra ở da, đường hô hấp và các cơ quan khác.

Những kiến thức cần biết về bệnh sởi 1

Nguồn phát hay ổ chứa bệnh cũng đều từ cơ thể người và lây truyền qua đường hô hấp. Khi tiếp xúc với các chất tiết của mũi, họng bệnh nhân hay chạm vào các đồ vật bị nhiễm các chất đó. Sởi dễ dàng bùng phát thành dịch, nhất là vào thời gian cuối đông, đầu xuân ở những nước ôn đới hay vào mùa khô ở những nước nhiệt đới. Trẻ em là đối tượng dễ bị nhiễm bệnh nhất.

 

 

Triệu chứng của người bị sởi

Cũng giống như các bệnh khác, sởi có 4 giai đoạn là ủ bệnh, khởi phát, toàn phát và lui bệnh. Thời gian ủ bệnh của sởi khá dài, từ 11-12 ngày và có thể kéo dài đến 14,15 ngày ở trẻ sơ sinh. Đó là khi vừa đi vào vùng dịch, có tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với các bệnh nhân mắc bệnh sởi.

Khi bắt đầu khởi phát, bệnh nhân có các biểu hiện như:

  • Sốt cao 39 -40 độ, hiếm trường hợp sốt nhẹ, ở trẻ sơ sinh có khi còn có cơn co giật khi bé sốt cao.
  • Viêm long niêm mạc mũi: ho, hắt hơi, chảy nước mũi. Kèm theo một số triệu chứng của viêm thanh quản như tiền ho khan hoặc ho ông ổng.
  • Viêm long mắt: kết mạc mắt đỏ, chảy nước mắt, mi mắt sưng nề và nhìn mọi thứ một cách nhòe nhoẹt.
  • Thời điểm này nếu người bệnh đi thăm khám có thể nhìn thấy khoảng 5-20 hạt Koplick màu trắng, nhỏ như đầu đinh ghim trên niêm mạc miệng, phía má quanh lỗ Stenon.

Những kiến thức cần biết về bệnh sởi triệu chứng sởi

Nếu có những dấu hiện trên mà chủ quan không chữa ngay thì bệnh sẽ bước vào giai đoạn toàn phát với những nốt sởi mọc lên chi chít. Trước đó thì các triệu chứng như ho, sốt đã trở nặng hơn rất nhiều, kèm theo những cơn co giật, mê sảng. Bắt đầu từ khoảng ngày thứ 4-6 của bệnh, ban sởi bắt đầu mọc, đặc điểm của chúng là:

  • Không ngứa, dạng dát sẩn, màu đỏ tía, sờ mịn, hình tròn hoặc bầu dục, vùng da xung quanh ban bình thường.
  • Xuất hiện trình tự từ sau tai, đến gay, trán, má rồi lan xuống toàn bộ vùng đầu, mặt, cổ. Ngày thứ 2 thì lan đến bụng, đùi. Hết ngày thứ 3 thì ban mọc toàn thân.
  • Nếu không có bội nhiễm xảy ra thì khi ban sởi lan xuống đến chân là lúc người bệnh hết sốt.

Khi ban sởi mọc kín toàn thân thì bắt đầu quá trình bay ban theo thứ tự như khi mọc, thường là vào ngày thứ 6 hay thứ 7 của bệnh. Ban sởi sau khi bay đi để lại những vết thâm, trên mặt phủ phấn trắng giống như lớp vằn trên da hổ. (1)

 

Biến chứng nguy hiểm do sởi gây ra

Sởi là bệnh có tỷ lệ tử vong cao, tại các nước tiên tiến tỉ lệ này là 0,02% và dao động từ 0,3-0,7% ở các nước đang phát triển. Do sởi là bệnh miễn dịch tập nhiễm nên khả năng bị lại lần 2 khá thấp, cùng với việc triển khai các “Chương trình tiêm chủng mở rộng”  nên tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do sởi ở nước ta thời gian qua đã giảm nhiều. Tuy nhiên không được chủ quan khi mắc sởi, bởi căn bệnh này có thể gây ra rất nhiều biến chứng nguy hiểm. Điển hình là:

  • Viêm tai giữa: đặc biệt xảy ra ở trẻ nhỏ. Khi ban sởi đã bay đi hết nhưng trẻ vẫn sốt hoặc sốt lại sau khi ban bay thì đó là triệu chứng cảnh báo viêm tai giữa ở trẻ.
  • Viêm thanh quản: có thể xuất hiện ngay giai đoạn đầu khi ban mọc gây ra những cơn khó thở thanh quản cấp. Trong trường hợp bị bội nhiễm sau mọc ban thì diễn biến bệnh thường nặng hơn, sốt cao vọt, ho ông ổng, khàn tiếng, khó thở và tím tái.
  • Viêm phế quản phổi: do bị bội nhiễm ban sởi, xuất hiện sau thời kỳ mọc ban với biểu hiện là sốt lại, ho nhiều, nghư ran phế quản trong phổi, bạch cầu tăng và X-quang có hình ảnh viêm phế quản.
  • Viêm phổi: tiếp tục là biến chứng vào cuối thời kỳ mọc ban do bội nhiễm (liên cầu, tụ cầu, phế cầu…). Nếu xuất hiện các biểu hiện như sốt cao, khó thở, khám phổi có ran ẩm, nổ, X-quang có hình ảnh viêm, bạch cầu tăng thì đó là dấu hiệu cảnh báo viêm phổi. Đặc biệt việc tăng bạch cầu có thể là nguyên nhân dẫn đến tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Những kiến thức cần biết về bệnh sởi biến chứng nguy hiểm của sởi

  • Viêm miệng: viêm loét môi, miệng kèm theo sốt và rối loạn tiêu hóa trong khoảng vài tuần.
  • Viêm dạ dày-ruột có thể gây tiêu chảy cấp kéo dài do bội nhiễm các loại vi khuẩn như  Shigella, E. coli…
  • Viêm kết mạc mắt: suy giảm thị lực, nìn mờ, khô giác mạc có thể dẫn đến mù lòa…
  • Suy giảm hệ miễn dịch: mặc dù sau khi bị sởi người bệnh đã có miễn dịch tập nhiễm và có thể không bị lại sởi nữa nhưng lại kéo theo nguy cơ mắc thêm các bệnh khác như lao, bạch hầu, ho gà,….
  • Viêm não: đây là biến chứng hiếm gặp, tiên lượng dè dặt nhưng nếu để xảy ra thì sẽ diễn biến nặng và có tỷ lệ tử vong cũng như khả năng để lại di chứng cao. Thời gian có thể xuất hiện biến chứng này thường là vào thời điểm sau khi mọc ban, mọc ban được vài tuần hoặc muộn hơn. Biến chứng sau viêm tai, viêm xoang, viêm họng… do bội nhiễm. Biến chứng này lại hay gặp nhất ở trẻ em trong độ tuổi đến trường vào tuần đầu của ban (khoảng 3-6 ngày). Bệnh nhân có biểu hiện sốt cao, co giât, đau đầu, chóng mặt, rối loạn ý thức, liệt nửa người, liệt chi, liệt dây thần kinh III, VII hoặc hôn mê…(2)

 

Chữa trị sởi như nào cho đúng?

Không có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh sởi nên phương pháp điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng, chăm sóc người bệnh kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý. Các biện pháp điều trị cụ thể là:

  • Hạ sốt: chườm mát, nới rộng quần áo, uống thuốc hạ sốt Paracetamol, bù nước và điện giải, nằm nơi thoáng mát.

Những kiến thức cần biết về bệnh sởi hạ sốt

  • Giảm ho, long đờm: vỗ lồng ngực, uống nhiều nước và siro giảm ho
  • Dùng các loại kháng histamin: Dimedron, pipolphen. Tuy nhiên chỉ dùng khi có bội nhiễm, khi có biến chứng viêm não chống viêm, chống phù não, bồi phụ nước điện giải, chống co giật và dùng cho trẻ dưới 2 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng
  • Vệ sinh răng miệng, sát trùng tai mũi họng,  vệ sinh mắt, mũi bằng dung dịch chloromycetin, argyrol và vệ sinh da.
  • Dùng vitamin A  cho trẻ em mắc bệnh sởi theo khuyến cáo của WHO:

    Trẻ từ  0-5 tháng tuổi dùng 50.000 UI /ngày x 2ngày sau đó nghỉ thuốc 2tuần và dùng thêm 50.000UI/ngày x 01 ngày nữa.

    Trẻ từ 6-11 tháng tuổi dùng 100.000 UI/ngày x 2ngày sau đó nghỉ thuốc 2 tuần và dùng thêm 100.000UI/ngày x 01ngày nữa.

    Trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên dùng 200.000UI/ngày x 2ngày sau đó nghỉ thuốc 2 tuần và dùng thêm 200.000 UI/ngày x 01 ngày nữa.

Những kiến thức cần biết về bệnh sởi bổ sung vitamin

  • Ribavirin và các thuốc tăng cường đáp ứng miễn dịch cũng được khuyến cáo trong điều trị bệnh sởi nhưng vì giá thành đắt nên ít được sử dụng ở các nước đang phát triển.
  • Khi có biến chứng: Viêm thanh quản, viêm não, sởi ác tính thì dùng kháng sinh và Corticoit.
  • Các biện pháp hồi sức tuỳ theo triệu chứng của bệnh nhân: Hồi sức hô hấp khi có suy hô hấp (thở O2, hô hấp hỗ trợ v.v..) hồi sức tim mạch v.v..
  • Chế độ ăn uống lỏng, mềm , đủ chất dinh dưỡng , vitamin và khoáng chất. (3)

 

Bị sởi nên ăn uống như thế nào?

Người bệnh sởi thường bị thiếu hụt chất dinh dưỡng do quá trình nhiễm trùng và tiến triển bệnh. Vì thế để bổ sung phần dưỡng chất đã mất, người bệnh sởi không nên quá kiêng khem trong việc ăn uống, đồng thời cần được cung cấp đầy đủ, đa dạng thực phẩm.

Khi bị sởi, người bệnh nên ăn nhiều những thực phẩm sau:

  • Giàu đạm có giá trị sinh học cao như thịt, cá (cá chép, cá quả, cá ba sa, cá bông lau, cá hồi, cá trích…), trứng, sữa, hải sản. Bởi trong những loại thực phẩm này cũng chứa nhiều  kẽm và sắt giúp tăng cường hệ miễn dịch và sức đề kháng.
  • Các loại rau, quả có màu vàng, đỏ như cà rốt, cà chua, bí đỏ, cam, xoài, đu đủ, dưa hấu… và các loại rau có lá xanh sẫm như rau muống, rau ngót, rau dền đỏ, cải bó xôi, xúp lơ xanh…để bổ sung vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin A, vitamin C… giúp tăng cường miễn dịch, chống nhiễm trùng và làm nhanh lành các tổn thương, đặc biệt tổn thương ở mắt, chống mù lòa. Các loại quả khác giàu vitamin C như bưởi, táo, lê…  giúp nâng cao sức đề kháng và cung cấp nước.

Những kiến thức cần biết về bệnh sởi bị sởi nên ăn gì

Khi đang trong thời gian mắc bệnh, người  bệnh sởi cũng cần kiêng khem một số thực phẩm sau để bệnh nhanh khỏi và không gây ra các biến chứng khác.

  • Các loại gia vị cay nóng và các loại rau kích thích như ớt, hạt tiêu, quế, hành tây, tỏi, cà ri, rau thì là…
  • Các loại thức ăn chứa nhiều chất béo, đồ chiên xào, đồ nướng, nội tạng động vật, bánh kem, chocolate…
  • Tuyệt đối tránh các thức ăn mà người bệnh đã bị dị ứng trước đó hoặc các thức ăn lạ.

Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn nâng cao miễn dịch trong giai đoạn mắc bệnh sởi do Viện Dinh dưỡng Quốc gia công bố phải đảm bảo những yếu tố sau:

  • Đảm bảo đủ 4 nhóm thực phẩm cung cấp chất bột đường, chất đạm, chất béo, giàu vitamin – khoáng chất thiết yếu.
  • Ăn đa dạng các loại thức ăn, nếu có thể thì nên ăn 15-20 loại thực phẩm mỗi ngày.
  • Thức ăn nên được chế biến dạng lỏng, hay mềm. (4)

 

Biện pháp phòng tránh sởi hiệu quả

  • Cách phòng tránh sởi hiệu quả nhất chính là tiêm vắc xin sống giảm động lực dùng cho trẻ 9 tháng tuổi chỉ 1 liều duy nhất. tuy nhiên từ năm 1997, theo khuyến cáo của tổ chức y tế thế giới, Việt Nam đã xây dựng chiến lược phòng chống bệnh sởi giai đoạn 2000-2010 gồm chiến dịch tiêm nhắc mũi 2 cho trẻ từ 9 tháng đến 10 tuổi và triển khai tiêm vắc xin sởi mũi 2 cho trẻ 6 tuổi.

Những kiến thức cần biết về bệnh sởi tiêm vắc xin

  • Khi phát hiện bệnh nhân mắc sởi cần cách ly kịp thời ra khỏi cộng đồng để tránh lây truyền.
  • Tiếp xúc với người bệnh phải đeo khẩu trang.
  • Đối với trẻ em chưa được tiêm phòng sởi hay những người có hệ miễn dịch bị suy giảm có tiếp xúc với bệnh nhân sởi hay đi vào vùng dịch cần được tiêm gamma globullin càng sớm càng tốt trong vòng 6 tháng tính từ khi tiếp xúc và tiêm bắp. (5)

Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tình nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu hiểu rõ về bệnh.

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.